De laatste dagen van het jaar zijn de laatste dagen waarop ziekenhuizen en verzekeraars contracten kunnen afsluiten. En dit jaar komt het in veel ziekenhuizen aan op het allerlaatste moment. Zelden was er zoveel onzekerheid over hoe het volgende jaar verloopt – over wat Omikron gaat aanrichten, bijvoorbeeld.

Donderdag lukte het de koepels van ziekenhuizen en verzekeraars na maanden om landelijke afspraken te maken. Opnieuw een noodplan, dat na lang onderhandelen op de valreep tot stand kwam. In de regeling werd een gelijke vergoeding afgesproken voor de zorg aan coronapatiënten, voor beschermingsmiddelen en de opschaling van bedden voor intensive cares. Ook werden er afspraken gemaakt voor een compensatie voor gederfde inkomsten omdat normale zorg volgend jaar opnieuw voor een deel zal wegvallen. Het noodplan is uitgekleder dan vorig jaar. De grootste risico’s moeten ermee worden weggenomen, maar individueel onderhandelen moet nog steeds – zeventig ziekenhuizen elk met zo’n tien verzekeraars. Onderling wordt bijvoorbeeld nog bepaald hoeveel ziekenhuizen in 2022 vergoed krijgen voor alle niet-corona behandelingen, zoals hartoperaties.

Ziekenhuizen vroegen al maanden om landelijke afspraken. Het stelsel van afzonderlijk onderhandelen en concurrentie botst met de aanhoudende crisistijd, vinden ze.

‘Alsof corona niet bestaat’

Vóór er zicht was op een landelijke regeling lieten ziekenhuisbestuurders in het hele land afgelopen maanden hun frustraties blijken in (lokale) media. Ze ergerden zich eraan hoe hard sommige verzekeraars onderhandelden. Ondanks de crisis werd aangedrongen op bezuinigingen. Het St. Jans Gasthuis Weert noemde de houding van verzekeraars „onrealistisch”. Toegeven zou bezuinigingen en een nog hogere werkdruk tot gevolg hebben, schreef het ziekenhuis op zijn site. Wim van Harten, bestuursvoorzitter van het Rijnstate in Arnhem, zegt dat verzekeraars in hun „contractaanbiedingen net deden of corona niet bestaat”.

Het Haaglanden Medisch Centrum vroeg patiënten zelfs om over te stappen van verzekeraar wanneer zij er zeker van wilden zijn dat volgend jaar hun ziekenhuisrekening zou worden betaald. Daarop greep de Nederlandse Zorgautoriteit in: ziekenhuizen zouden patiënten niet ongerust mogen maken over hun zorgverzekering en mogen ze niet aansporen over te stappen.

„Verzekeraars zijn begonnen door doodleuk te zeggen: wij vinden dat het wel 5 procent goedkoper kan”, zegt Ron Akkerman, financieel topman van Treant Zorggroep met drie ziekenhuizen in Groningen en Drenthe. „Terwijl alles juist duurder wordt. De energiekosten stijgen, net als de pensioenkosten en de lonen. Door het hoge ziekteverzuim moeten wij meer dure invalkrachten inhuren.”

Ad Melkert, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), kan de harde insteek van verzekeraars wel verklaren. „In de zomer was er een – zoals we nu weten naïeve – hoop in het hele land dat we het virus konden beheersen”, zegt hij. „Toen is er gedacht: dan gaan we weer normaal contracteren. Het duurde even voordat er werd beseft dat we toch weer in een situatie vol onzekerheid zitten.”

Het was een kwestie van voortschrijdend inzicht, zeggen ook verzekeraars. Dirk Jan van den Berg, voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland. „De donkere wolken van Omikron pakten zich samen boven ziekenhuizen, dat gaf veel onzekerheid.” Hij is dan ook „heel blij” dat het gelukt is een landelijke regeling te treffen. „We horen dat de contractering nu in de overgebleven ziekenhuizen weer op gang komt. Mensen hebben hier echt op gewacht.”

Meer of minder marktwerking

Verzekeraars kunnen niet zomaar met elkaar afspraken maken om ziekenhuizen te helpen. Zij moeten rekening houden met mededingingstoezichthouder ACM. Bij eerdere noodregelingen vanwege corona mochten verzekeraars van de toezichthouder een deel van de extra kosten door corona onderling verdelen, om geen grote risico’s te lopen. Maar de bestuursvoorzitter van de ACM liet eerder weten dat 2021 het laatste jaar was dat zorgverzekeraars gezamenlijk afspraken mochten maken „om de meest disruptieve kosten van de corona-aanpak onderling te verdelen”. Het nieuwe akkoord ligt nu voor bij de ACM.

We moeten naar een situatie waarbij corona een normaal onderdeel wordt van de zorgvoorziening en van de contractering

Eindeloos regelingen treffen mag dus niet. „Uiteindelijk moeten we het systeem van marktwerking toch weer helemaal oppakken”, zegt Van den Berg. „We moeten naar een situatie waarbij corona een normaal onderdeel wordt van de zorgvoorziening en van de contractering.”

Ziekenhuizen zouden dit moment liever aangrijpen om naar een stelsel te gaan van mínder marktwerking. Akkerman, financieel topman van Treant, vindt marktwerking niet gepast in deze tijd. „In een crisis is het niet ieder ziekenhuis voor zich. De spreiding van coronapatiënten wordt landelijk geregeld. Afspraken waarin een ziekenhuis zelf niet de regie heeft, staan haaks op het bestel van marktwerking.” Net als veel andere ziekenhuizen zijn de Treant-ziekenhuizen nog niet klaar met contracteren, ze hebben momenteel nog maar met één van de vier grote zorgverzekeraars zicht op een contract.

Melkert wijst op de schaarste van personeel, op de samenwerking die nodig is tussen ziekenhuizen en thuiszorg. Op de trend dat spoedzorg in steeds meer ziekenhuizen in de knel komt. En dat ziekenhuizen zich steeds verder specialiseren in bepaalde hoogcomplexe zorg. Melkert: „Bij dat soort zaken zullen we toch ziekenhuisbeleid moeten afstemmen. We moeten focussen op de beschikbaarheid van zorg, dat die geregeld is. In plaats van dat ziekenhuizen voortdurend om zich heen moeten kijken vanwege de concurrentie.”

Financiële zorgen

Uit een rapport van accountantskantoor BDO bleek dit najaar dat ziekenhuizen gemiddeld nog maar 1,5 procent rendement behalen. Dat is weinig gezien waar ziekenhuizen in moeten investeren: nieuwe operatiekamers, ICT-pakketten, of een verbouwing.

Te veel ziekenhuizen maken zich grote zorgen over financiën, zegt Melkert. „Er komt heel veel bij elkaar. Niet alleen de extra kosten door corona, maar ook het ziekteverzuim, personeelstekorten, de kosten van digitalisering en verduurzaming.”

Verzekeraars vinden dat een beetje samenwerking best kan binnen het stelsel van marktwerking. „Het bijt elkaar niet”, zegt Van den Berg. „Je kan prima een gezamenlijke agenda hebben van waar we met de zorg naartoe willen in Nederland. Daarbij geeft marktwerking aansporingen om efficiënt te werken.”

Corona moet onderdeel worden van de normale manier van werken en de financiën, zegt Van den Berg. „We moeten misschien wel uitgaan van een scenario waarin we twee keer per jaar zo’n Covid-golf hebben. We kunnen daarbij niet van crisissituatie naar crisissituatie blijven gaan, dat geeft geen rust en gevoel van beheersing.”

Over hoe dat precies moet worden ingericht, is een landelijk debat nodig, denkt Van den Berg. „Over hoe we dit zo met elkaar organiseren dat we het aankunnen, dat we het overzien.”

Een versie van
dit artikel
verscheen ook in

NRC in de ochtend
van 28 december 2021



Source link