„Het neoliberalisme ligt breed onder vuur. Er komen steeds meer barsten in het bastion van de politiek die ons land zo lang in haar greep hield”, schrijft de Socialistische Partij op de eerste bladzij van het conceptprogramma voor de komende Tweede Kamerverkiezingen, Stel een daad. Dinsdag werd het programma gepubliceerd, samen met de concept-kandidatenlijst.

Barsten in het neoliberalisme: het is politiek taalgebruik dat in korte tijd gemeengoed is geworden op het Binnenhof, met fractieleiders die de Algemene Politieke Beschouwingen net als vorig jaar aangrepen om de excessen van het kapitalisme af te wijzen en met een liberale premier die de afgelopen maanden Nederland betitelde als een land „dat in de kern diep socialistisch is” en tijdens de Beschouwingen nog verklaarde dat de zorg „geen markt” is.

Toen SP-leider Lilian Marijnissen, die zich klaarmaakt voor haar eerste Tweede Kamerverkiezingen als lijsttrekker, Mark Rutte later in de Kamer prees omdat hij daarmee een SP-slogan had omarmd, grijnsde die terug: „Opheffen dan maar?”

Het is de vloek van de SP: de ene na de andere partij laat hetzelfde geluid horen als Marijnissen, maar op de retoriek na neemt de concurrentie weinig van haar over – behalve kiezers.

Inhoudelijk blijft de SP een buitenbeentje, blijkt uit de plannen in het nieuwe programma. Al delen andere partijen de zorgen over een ongebreidelde vrije markt, niemand wil daarin zo diep ingrijpen als de SP. „De overheid”, schrijft het programma voor, „moet voortaan kunnen ingrijpen als nationale belangen, zoals de werkgelegenheid, het milieu of de aanwezigheid van cruciale industrieën, in het geding dreigen te komen.”

Concreet wil de SP bedrijven voortaan wettelijk verplichten hun winst niet alleen met de bestuurders en aandeelhouders te delen, maar ook met hun werknemers. Het minimumloon gaat in de plannen omhoog naar 14 euro per uur. Internet moet „op termijn” voor ieder huishouden gratis toegankelijk worden, net als het openbaar vervoer in stad en regio voor kinderen en ouderen.

Uit de euro

Wat betreft de zorg, al jaren een klassiek SP-campagnethema, haalt de partij een oud stokpaardje van stal: de commerciële zorgverzekeraars moeten plaatsmaken voor een nationaal zorgfonds, bekostigd door inkomensafhankelijke zorgpremies. „Zorgcowboys krijgen geen kans meer”, zegt de partij er zelf over.

Ook op de woningmarkt wil de SP zich in de komende campagne flink profileren. De partij stelt voor woningcorporaties over te dragen aan hun huurders, de huren gedurende de hele regeerperiode te bevriezen en een ‘nationaal bouwplan’ op te tuigen om de woningnood te bestrijden. Uiteindelijk moeten deze ingrepen ervoor zorgen dat Nederlandse huishoudens niet meer dan een kwart van het inkomen kwijt zijn aan woonlasten. Nu betalen huishoudens gemiddeld een derde van hun inkomen aan woonlasten, voor minder welvarende groepen is dat soms meer dan de helft.

De verschillen met de andere linkse partijen zijn het grootst op Europees gebied. De SP pleit voor „een heel ander Europa”. Dat betekent in de praktijk: geen verdere uitbreiding van de Europese Unie en afscheid van de euro. „De euro is onhoudbaar”, zo stelt het programma. Wat daarvoor in de plaats moet komen, is minder duidelijk. „De landen met meer vergelijkbare economieën moeten voorbereidingen treffen voor de ontwikkeling van een nieuwe munt”, luidt het. Namen van landen of jaartallen blijven achterwege.

Met het euro-standpunt neemt de SP afstand van GroenLinks en de PvdA. Vorige week presenteerden de drie partijen nog een gezamenlijke linkse tegenbegroting, begin dit jaar leek een hernieuwde linkse samenwerking even nabij. De grote verschillen inzake Europa bemoeilijken zo’n hechte alliantie. GroenLinks en de PvdA hebben hun verkiezingsprogramma nog niet gepresenteerd, maar beide partijen zijn juist uitgesproken pro-Europees. Van alle partijen in de Tweede Kamer zijn behalve de SP alleen de Partij voor de Vrijheid en Forum voor Democratie uitgesproken voorstander van een vertrek uit de eurozone.

Lees ook: Racisme blijft een gevoelig thema voor de SP

Minder uitgesproken over racisme

Veel minder ingrijpend en uitgesproken is het partijstandpunt over racisme. Het woord valt alleen zijdelings, in passages over sport en over lesmateriaal in het onderwijs. Intern woedt bij de socialisten al veel langer de vraag of de antiracismestrijd samengaat met de klassenstrijd, of die juist in de weg zit. Eind augustus zegde de Amersfoortse SP-fractievoorzitter haar partijlidmaatschap op omdat ze een steviger SP-geluid wilde horen binnen de antiracismebeweging. Ze zegde haar vertrouwen in de partijtop op en verwees naar een opiniestuk waarin Tweede Kamerlid en partijbestuurslid Ronald van Raak afstand nam van ‘identiteitspolitiek’. Van Raak is de voorzitter van de verkiezingsprogrammacommissie.

Van Raak maakte onlangs bekend te stoppen na 14 jaar Kamerlidmaatschap, en keert niet terug op de lijst. Na lijsttrekker Marijnissen en nummer twee Renske Leijten, veel in beeld vanwege haar Kamerwerk in de toeslagenaffaire, volgen bekende namen. De hoogste nieuwkomer is Jimmy Dijk, SP-fractievoorzitter in Groningen, op plek 10.

Opvallend is de naam van Frank Futselaar, op de negentiende plek. Deze zomer kondigde het Kamerlid in NRC zijn vertrek aan: hij was het zat zichzelf „te verkopen aan de media” als deel van zijn Kamerwerk. Nu keert hij toch terug op de lijst. Mocht de partij daadwerkelijk negentien zetels halen, verklaart hij, dan kan hij namelijk toch „een inhoudelijk kamerlid op de achtergrond” zijn. „Daar ben ik toe bereid. En anders ga ik gewoon het onderwijs in.”

Volgens de Peilingwijzer scoort de SP acht tot elf zetels. Op dit moment heeft de partij vijftien Kamerzetels in de Tweede Kamer.

NRC De Haagse Stemming

Het belangrijkste nieuws van het Binnenhof en een inkijkje in de politieke dag die komen gaat



Source link