Welke risico’s, uitdagingen en kansen brengt de coronacrisis mee voor het rechtssysteem? Deze week floepte een enquête binnen, waar in zestien vragen al min of meer werd geduid wat de agenda kan zijn. De vraag naar recht, naar conflictbeslechting zou wel eens stevig kunnen toenemen, gezien de druk op de economie, op onderlinge relaties (met familie, werk, staat), op inkomens, op de gezondheid. Er komt een „nieuw landschap van justitieproblemen” aan. Spannend om te verkennen.

De belangrijkste vraag blijft: hoe is de rechtzoekende er straks aan toe, als de epidemie is teruggedrongen? In wat voor land leeft hij dan? De snelheid waarmee de ooit ‘terugtredende overheid’ van koers veranderde en allerlei subsidies en toeslagen de samenleving inpompt is vrij adembenemend. Nu al ontvangen 1,5 miljoen werknemers directe loonsteun van de staat. Dat is nu nog tegen de schrik. Ombudsman Reinier van Zutphen maakte zich deze week al zorgen over het vervolg. Wat als de royale toekenning straks wordt gevolgd door een hardvochtig wantrouwende, vooringenomen controle-aanpak – denk aan de kinderopvangtoeslagen. Waarom zou de staat de burger vertrouwen als iedereen ’m verder wantrouwt, nietwaar. De rechter mag het opruimen.

Het lijkt zeker dat er een stevige recessie wacht waarin tienduizenden ontslagen vallen. Van groei naar krimp in één kwartaal; dat wordt voor iedereen een lager niveau. Kunnen de burgers straks al die problemen aan, van welvaartsverlies, verdwenen kansen en gefnuikte verwachtingen, van onzekerheid? Welk gedrag komt daaruit voort?

Is de rechtspleging dan in voldoende conditie om dat op te vangen? Hoe staan de advocaten, bemiddelaars, adviseurs, arbiters en geschillencommissies er voor? En het recht zelf – is dat dan wel voldoende digitaal vindbaar en ook bruikbaar? Zijn er genoeg buurtrechters, mediators, sociaal raadslieden, beslisapps, besluitbomen en buurtagenten om het op te lossen en voor herstel of compensatie te zorgen? Is de rechter toegankelijk, als dat niet gelukt is?

Tegelijk ziet de rijksbegroting er straks héél anders uit als de noodkassen leeg zijn. Er moeten dan echte keuzes worden gemaakt. KLM weet nu al dat het niet meer zo groot zal worden als het was – weet de rechtspleging al hoe het straks boven water komt?


Praat mee met NRC

Onderaan dit artikel

kunnen abonnees reageren.

Hier leest u meer over reageren op NRC.nl
.

Lees ook: De rechtspraak lijkt zichzelf vast te draaien

Het wordt dus tijd voor strategische keuzen, voor een herijking van de rechtspleging. En daarmee ook voor een open gesprek tussen alle deelnemers, om dat bordkartonnen begrip ‘ketenpartners’ te vermijden. Advocatuur, openbaar ministerie, politie, deurwaarders, notariaat, rechters, departement, ministers. Tijd voor een ronde tafel, en dan alle scenario’s op tafel. In de chaotische weken waarin de rechtspraak langzaam weer ging functioneren, kreeg ik niet de indruk dat men elkaar makkelijk kan vinden. De twee ministers op Justitie leken de afgelopen weken eerder hun routine-rondjes op werkbezoek te lopen dan dat ze de toekomst al verkenden. De vraag wie er de leiding heeft in de rechtsstaat, wie met ideeën komt, wie een koers uitzet, zou ik niet makkelijk kunnen beantwoorden. De vice-president van de Raad van State, die met z’n jaarverslag deze week de mediabeurt had, bleef keurig bij wat er vorig jaar allemaal gebeurd is. Elders is men vooral druk met plakband, plexiglas, haperende videolinks en gebrekkige contactmogelijkheden.

Zeker, dat is belangrijk, de rechtspraak corona- en vooral ook grondrechtenproof weer op gang te brengen. Maar als dat straks in orde is, zou het toch teleurstellend zijn als iedereen niet in z’n schuttersputje gaat zitten wachten op wat komen gaat. De coronacrisis was een spoedcursus ‘anders werken’: improviseren, nieuwe technieken invoeren, het bleek te kunnen.

Er is ook duidelijk waarvan probleemloos afscheid genomen kan worden. De pre-coronaproblemen staan in een ander daglicht: de werkachterstanden, de verouderde werkwijzen, de vrijwel failliete sociale advocatuur. Dat werd deels al aangepakt, maar past het straks ook in het nieuwe justitielandschap? Open dus het gesprek, ruim de taboes op en grijp de kansen.

NRC Vandaag

Elke ochtend een uitgebreide update over het coronavirus, een overzicht van onze beste stukken en al het belangrijke andere nieuws

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 16 mei 2020

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in

nrc.next
van 16 mei 2020



Source link